Pjetur Pjetursson biskup

Minnisvarði yfir Pjetur Pjetursson biskupMinnisvarðinn yfir Pétur biskup er hinn íburðarmesti í öllum Hólavallagarði, en samt sem áður mjög sviphreinn. Á all breiðum og hlöðnum jarðsökkli er hár stallur með brúnum ofan og neðan, en framan í hann miðjan er felld grásteinsplata með úthöggnu skjaldarmerki biskupsins. Er það fálki á skildi, með útbreidda vængi, en fyrir aftan skjöldinn rís upp í miðju hátt biskupsmítur með krossi, ásamt langskeptum bagli og krossmarki. Undir er tjúguborði með kjörorði Péturs biskups í upphleyptu letri: PER ARDUA AD ASTRA (Brött er leið til stjarna, þ.e. að erfiði er til ódauðleika, eða ævarandi tignar). Myndhögg þessa skaldarmerkis sýnir vel hve hagur steinsmiður Júlíus Schau í raun var þegar hann hafði góða fyrirmynd.

Upp af stallinum rísa tvær súlur hvor til sinnar handar og bera uppi þverhlaðið, en á því hvílir brotið ris með stírri stjörnu framan. Milli súlnanna er ífelld stór plata úr svörtu graníti með táknrænu skrauti og áletrun. Um hana er Þorvaldur Thoroddsen sjálfur best til frásagnar, þar sem hann lét vinna plötuna, en í ævisögu Péturs tengdaföður síns segir hann: "Erfingjar Pjeturs biskups ljetu reisa veglegan minnisvarða á gröf hans úr íslenzkum grásteini og var greipt inn í hann að framan svört graníthella tvær álnir og fjórðungur á hæð, en alin á breidd og sex þumlungar á þykkt. Hellan er fægð á alla vegu, en á þá hlið, sem út snýr, er gljáinn telgdur af, svo að bæði letrið og önnur prýði kemur fram sem upphleypt væri. Þar er efst dúfa á flugi með olíuviðarkvist í nefinu, en neðar er krossmark og hvorutveggja umvafið bergfléttu. Þar fyrir neðan er letrað: "Pjetur Pjetursson biskup yfir Íslandi. Fæddur 3. okt. 1808, dáinn 15. mai 1891. Virtus post fata prennat [Dyggðin varir að eilífu]." Undir hellunni er á grásteininn klappað skjaldarmerki Pjeturs biskups. Í kringum steininn eru járngrindur með eikarlaufum. Minnisvarðinn er gjörður eptir teikningu og fyrirsögn frú Þóru Thoroddsen, dóttur Pjeturs biskups. Steinverkið íslenska gjörði Schov [svo] steinhöggvari, en graníthelluna Schannong í Kaupmannahöfn."

(Þorvaldur Thoroddsen: Æfisaga Pjeturs Pjeturssonar biskups, Rvík 1908, 291.)

Svo margt sem Þóra Pétursdóttir hafði séð erlendis, af listaverkum og byggingum, er ekki nema eðlilegt að hún veldi all klassiskt form á minnisvarða föður síns. Þegar allt er saman tekið, reisuleg gerðin, táknlegt skraut og hið frábærasta steinhögg, verður ekki annað sagt en að minnisvarði dr. Péturs biskups Péturssonar sé bæði honum og þeim er að stóðu til loflegrar minningar.

Ekki skal með öllu skilist hér við Þótu. Eftir að hún settis um kyrrt í Danmörku með manni sínum, 1895, tók hún virkan þátt í dönskum kvennasamtökum og var kjörin í "Dansk kvinneraad", stóð að ýmsum sýningum hannyrða og lista og ritaði nokkrar greinar í blöð. Hún ferðaðist með manni sínum um Þýskaland, Frakkland og England og hafði hvarvetna vakandi auga á því sem fagurt var að skoða í söfnum og kirkjum. Þau hj´n urðu fyrir þeirri sorg að missa einkadóttur sína, aðeins 15 ára gamla, og bar Þóra ekki barr sitt eftir það. Hún lést í Kaupmannahöfn á útmánuðum 1917 og var jarðsungin í Fasankirkjugarði, við hlið dóttur sinnar, þann 28. mars 1917.